Dhe Berati ne UNESCO!

Që prej vitit 1972, Konventa e UNESCO-s për Mbrojtjen e Kulturës Botërore dhe Trashëgimisë Natyrore, mbron 851 trashëgimi me “vlerë universale të padiskutueshme”, përfshi 660 trashëgimi kulturore, 166 natyrore dhe 25 të përziera në pothuajse 141 vende.

Kështu, me Beratin ndodhi ajo që pritej që nga vjeshta e 2007-ës kur në mbledhjen e Zelandës së Re, Komiteti i Trashëgimisë Botërore, nëpërmjet një projektvendimi përgatiti njohjen e Beratit bashkë me Gjirokastrën, sipas përcaktimit “Trashëgimi botërore në seri” në seksionin “pasuri natyrore kulturore dhe e përzier”. Komiteti ka marrë në konsideratë të dhënat e ICOMOS-it që e vlerëson qytetin shembull të veçantë të vlerave arkitekturore dhe urbane të rajonit ballkanik, në kontekstin e një vazhdimësie historike madhështore dhe nga ana tjetër e fusin në njëjtit grup historik-kulturor me Gjirokastrën, “në te njëjtin tip trashëgimie që është karakteristikë për zonën gjeografike dhe që do ta ndihmonte kandidimi si trashëgimi në seri”. Edhe përgatitja e dosjes nga specialistët shqiptarë me në krye studiuesin Emin Riza ka mbajtur parasysh “shenjat binjake” të qyteteve si ndërtimet e kultit, zhvillimi urbanistik i qyteteve dhe banesat. Për syrin e lirë Berati nuk është parë pothuajse kurrë si qytet binjak me Gjirokastrën. Në një kuptim kjo hyrje në UNESCO nuk është një fitore me të drejta të plota për Beratin.

Klasifikimi është ky: “qendra historike e Beratit dhe Gjirokastrës, qytete të Shqipërisë jugore, dëshmi të veçanta të ndërtimeve otomane mirë të konservuara në rajonin e Ballkanit”.

Berati është qytet ku kanë lënë gjurmë periudhat ilire, romane, bizantine dhe otomane, i pasur me kisha të vjetra që nga shekulli XIII - XIX, me piktura të mrekullueshme murale, ikona dhe gdhendje në dru. Arkitektura popullore është pjesë e çmuar e pasurisë së qytetit që është i ndarë në tri lagje “Kala”, “Mangalem” dhe “Goricë” në formën e ansambleve gati të paprekura që i përkasin shekujve XVIII - XIX. Më 1961 qyteti u vu në mbrojtjen e shtetit dhe u shpall qytet muze.

Prof. Emin Riza, i cili ka drejtuar grupin e punes per hartimin e dosjes, eshte shprehur muaj me pare se “afrite shpjegohen me perfshirjen e dy qendrave ne te njejten hapesire etnike dhe kulturore”. Ndaj edhe u kerkua qe te hartohej nje dosje e perbashket per Gjirokastren dhe Beratin si pasuri paralele te njerezimit. Pervec specialisteve shqiptare, te drejtuar nga prof. Riza, UNESCO kurre nuk “harron” te monitoroje, dergoi ne Shqiperi nje specialist te shquar, Azedin Becaush, i cili ka qene edhe president i Komitetit te UNESCO-s, e qe e njeh fare mire Beratin. Riza rrefen: “Ai pati miresine, qe bashke me ne, keto dite t’i hidhte syrin e fundit dosjes, dhe ai e mori me vete, pasi duhej qe dorezimi i saj te behej brenda muajit janar”. Mirepo, ndonese keto dy qytete kane perafri, ka edhe shume dallime mes tyre.

DALLIMET
Nje prej dallimeve te kalave te ketyre dy qyteteve eshte edhe fakti shume i njohur, qe Kalaja e Berati edhe e banuar, ndersa e Gjirokastres jo. Kalate e Beratit dhe te Gjirokastres, rreth mesit te shek. XIX humben vlerat e tyre si qendra strategjike.